Συνέντευξη: ΤΑΝΙΑ ΧΡΥΣΟΥ: Εξαρχής ήθελα να μιλάω στα παιδιά με ειλικρίνεια, με αμεσότητα χωρίς διδακτισμούς.

Γεννημένη στον Βύρωνα, η Τάνια Χρυσού σπούδασε στο Τμήμα Οργάνωσης & Διοίκησης Επιχειρήσεων του ΤΕΙ Πειραιά. Από το 1998, σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών, ξεκίνησε μαθήματα φωνητικής και εκμάθηση μουσικών οργάνων. Ασχολείται επαγγελματικά με τη μουσική και το τραγούδι από το 2002 μέχρι και σήμερα.

Έχει γράψει τέσσερα βιβλία για παιδιά. Κατοικεί στον Βύρωνα με την οικογένειά της.

(Συνέντευξη στην Κατερίνα Τσαμπά)

Τάνια μου, καλώς ήλθες στα ΒΙΒΛΙΟγραφικά.

Το είδος που επέλεξες να υπηρετείς είναι αρκετά δύσκολο. Έχεις να κάνεις με παιδιά και με τους γονείς τους. Υπάρχει κάτι που σε δυσκολεύει στη συγγραφή κάθε φορά και αν ναι ποιο είναι και με ποιον τρόπο το ξεπερνάς;

Το μεγαλύτερο “στοίχημα” είναι η ειλικρίνεια. Εξαρχής ήθελα να μιλάω στα παιδιά με ειλικρίνεια, με αμεσότητα χωρίς διδακτισμούς. Τα παιδιά αντιλαμβάνονται πλήρως αν ένας συγγραφέας τους “κουνάει το δάχτυλο”. Φυσικά, δεν χρειάζεται όλες οι ιστορίες να έχουν κάποιο διδακτικό μήνυμα. Μπορεί απλώς να είναι μία διασκεδαστική ιστορία, χωρίς περαιτέρω διδακτισμούς. Ένα βιβλίο με το οποίο το παιδί θα περάσει ευχάριστα κάποιες ώρες. Και ξέρεις, αυτός είναι και ο πιο έξυπνος (κατ’ εμέ) και ουσιαστικός τρόπος για να φέρεις τα παιδιά κοντά στο βιβλίο.

Θεωρώ, άρα, πως πρέπει να τους μιλάμε μέσα από τις ιστορίες με αμεσότητα ως προς τον λόγο, με φαντασία, χωρίς να υποτιμούμε τη νοημοσύνη τους. Αυτό προσπαθώ να κάνω. Το ίδιο ισχύει φυσικά και για τους γονείς. Αυτή την ειλικρίνεια και τον σεβασμό στον μικρό αναγνώστη, να τα διακρίνουν οι γονείς ώστε να νιώθουν εμπιστοσύνη. Να φτάνουν στο συμπέρασμα ότι αξίζει να ασχοληθούν με το συγκεκριμένο βιβλίο και να το επιλέξουν.

Όλα αυτά όμως δεν μπορώ να πω ότι τα αντιμετωπίζω ως δυσκολία, διότι έτσι είμαι, έτσι λειτουργώ και στην πραγματική ζωή (έτσι θέλω να πιστεύω), οπότε προσπαθώ να τα μεταφέρω με φυσικό τρόπο και στα κείμενά μου.

Στη δική μου οπτική και ιδιοσυγκρασία, απαραίτητα συστατικά για ένα παιδικό βιβλίο είναι η φαντασία, το χιούμορ, ένα κοινωνικό/πολιτικό πρόσημο, η αταξία, η ανατροπή, η “αυθάδειά”/ανυπακοή, μια καθοδήγηση προς την ελπίδα, την τόλμη, την αμφισβήτηση, την ποίηση, την μαγεία, την ελευθερία, την αισιοδοξία μεν, χωρίς ωραιοποιήσεις δε.

Πώς εμπνέεσαι τις ιδέες για τα βιβλία σου;

Κυριολεκτικά από τα πάντα.

Όλες μου οι ιστορίες ξεκινούν με το ερώτημα: «Τι θα γινόταν ΑΝ…»

Και στο πρώτο μου βιβλίο με τις κάλτσες, και στο δεύτερο, το «Big Μπαμ» και, φυσικά, στο τελευταίο, το «Αν… ΑИάποδα» που είναι και αυτή ακριβώς η θεματολογία.

Ένα οποιοδήποτε τυχαίο γεγονός, μια συμπεριφορά , μια περίεργη είδηση που θα μου κεντρίσει το ενδιαφέρον, μια φωτογραφία, μια εικόνα, οτιδήποτε συμβαίνει δίπλα μου, μπροστά μου, μπορεί να σταθεί αφορμή ώστε να ανοίξω νέο word.

 Αυτό που, προσωπικά, προσπαθώ να κάνω είναι να γράφω όσο το δυνατόν πρωτότυπες ιστορίες. Αυτές οι ιστορίες να έχουν ξεκάθαρους χαρακτήρες και οι χαρακτήρες ξεκάθαρες προσωπικότητες. Οι ήρωες να είναι αυθεντικοί. Καλοί, κακοί, έξυπνοι, συναισθηματικοί, αυστηροί, αστείοι. Να υπάρχει μεγάλη γκάμα, ως προς τους ρόλους, για να μπορούν να ταυτίζονται τα παιδιά. Ό,τι συμβαίνει δηλαδή και σε μια καλή ταινία. Για να συμβεί αυτό, νομίζω πως πρέπει να παρατηρείς. Να παρατηρείς οτιδήποτε συμβαίνει γύρω σου, να το αναλύεις και να το ερμηνεύεις πολυπλεύρως, ψυχοσυναισθηματικά, κοινωνικά, πολιτικά, με ενήλικη ματιά, με παιδική ματιά και εν τέλει να το γράφεις με τέτοιο τρόπο ώστε να χτίζεις γέφυρες και να μπορείς να συναντηθείς πάνω σε αυτές με το παιδί, ώστε να του την παραδώσεις.

Αν επέλεγες ένα μόνο στοιχείο να μας πεις ότι χρειάζονται απαραίτητα να έχουν τα παιδικά βιβλία, ποιο θα ήταν;

Αναρχία στις απαντήσεις, δεν θα πω ένα (χαχα). Στη δική μου οπτική και ιδιοσυγκρασία, απαραίτητα συστατικά είναι η φαντασία, το χιούμορ, ένα κοινωνικό/πολιτικό πρόσημο, η αταξία, η ανατροπή, η “αυθάδειά”/ανυπακοή, μια καθοδήγηση προς την ελπίδα, την τόλμη, την αμφισβήτηση, την ποίηση, την μαγεία, την ελευθερία, την αισιοδοξία μεν, χωρίς ωραιοποιήσεις δε.

Να σε κάνει να σκέφτεσαι κι αφότου κλείσεις το βιβλίο ή να επαναπροσδιορίζεις, έστω κι ασυναίσθητα εφόσον μιλάμε για παιδιά, την καθημερινότητά σου, οτιδήποτε γύρω σου αλλά και τη στάση σου απέναντι στα πράγματα.

Δουλεύω πολύ τις ιστορίες και τα κείμενα μέχρι να είμαι καλυμμένη η ίδια, μέχρι να πω: “Ναι, εδώ είμαστε, μου αρέσει το αποτέλεσμα!”

Το Big Μπαμ, που πρέπει να σου πω ότι απολαύσαμε κι εγώ κι η κόρη μου, πραγματεύεται ένα θέμα που είναι πολύ απαιτητικό για τα παιδιά και ίσως κάπως δυσνόητο. Πώς κατάλαβες ότι άξιζε να γράψεις γι’ αυτό;

Μα γι αυτό το θέμα κι αν άξιζε να γράψω… Το “Big Μπαμ”, για όσους δεν το έχουν διαβάσει, μιλάει για την απληστία, τον χρόνο και το νόημα της ζωής. Για το τι αξίζει να μη χάσουμε όσο ζούμε. Μιλάει για την εμπορευματοποίηση του ίδιου μας του χρόνου. Ο χρόνος ως έννοια είναι ένα βάζο, το πώς και με τι γεμίζουμε αυτό το βάζο, είναι αυτό που του δίνει αξία.

Ζούμε σε μια εποχή που μας υπόσχεται συνεχώς το “παραπάνω”. Να είμαστε πλούσιοι, να είμαστε πετυχημένοι, να είμαστε παραγωγικοί. Και καταλήγουμε να κυνηγάμε τα πάντα σαν υπνωτισμένοι, αφήνοντας στην άκρη την πραγματική ουσία της ζωής.

Εδώ ο πρωταγωνιστής μας τα έχει όλα. Ένα πράγμα του λείπει. Αυτό που στερήθηκε για να τα αποκτήσει όλα αυτά: Ο χρόνος. Οπότε αυτό ζητά από τους κατοίκους της πόλης την οποία επισκέπτεται, να θυσιάσουν τον χρόνο τους για να γίνουν πλούσιοι, και όσο αυτοί χάνουν χρόνο από την ουσία της ζωής, τόσο αυτός κερδίζει. Γι αυτό κι έχει καταφέρει να φτάσει 215 ετών. Γιατί ο άνθρωπος έχει ροπή στην απληστία και το δέλεαρ του Πίτερ Φλιξ είναι μεγάλο για κάποιον που δεν έχει αντιληφθεί το νόημα της ζωής.

Για νείμαι ειλικρινής, δεν μου πέρασε ούτε μια στιγμή από το μυαλό ότι το θέμα είναι δύσκολο ή απαιτητικό. Τα παιδιά μπορούν να προσεγγίσουν και να κατανοήσουν βαθιά ζητήματα πολύ περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε, ενίοτε πολύ περισσότερο κι από τους ενήλικες, αρκεί να τους τα μεταφέρουμε με μη δυσνόητο τρόπο, μέσα από μια ωραία ιστορία, μιλώντας τη γλώσσα τους.

Πόσο μπορεί να αλλάξεις την ιστορία μέχρι να την παραδώσεις προς έκδοση;

Ουυυυ, σκέψου ότι το Big Μπαμ ξεκίνησε με 800 λέξεις και απευθυνόταν σε μικρότερες ηλικίες. Το συγκεκριμένο κείμενο το είχα στείλει σε έναν συγγραφέα που θαυμάζω πολύ, για να μου πει τη γνώμη του. Του άρεσε η κεντρική ιδέα και μου λέει: «Εδώ υπάρχει πολύ “ψωμί”. Πάρε όλο το κείμενο και ανάπτυξέ το, μην το φοβηθείς κι ας βγει μεγάλο».

Ε, δεν το φοβήθηκα. Οι 800 λέξεις έγιναν 8.000 και άλλαξε ηλικιακό κοινό.

Η τελευταία σελίδα, με τις “δηλώσεις” των πρωταγωνιστών σαν να βρίσκονται στα παρασκήνια παράστασης, προστέθηκε όχι στο 90’, αλλά… στις καθυστερήσεις! Θυμάμαι να στέλνω μήνυμα στον εκδότη ξημερώματα, την παραμονή που το βιβλίο θα έφευγε για το τυπογραφείο: «Σε παρακαλώ, σε ικετεύω, μη με βρίσεις και… μην το στείλεις ακόμη. Μου ήρθε μια ιδέα για την τελευταία σελίδα!»

Αφού δεν ακύρωσε το συμβόλαιο, πάλι καλά (χαχα).

Αντίθετα, το «Αν… ΑИάποδα» που κυκλοφόρησε πριν λίγο καιρό, ακολούθησε εντελώς ΑИτίθετη διαδρομή. Βγήκε σχεδόν όπως γράφτηκε από την πρώτη μέρα. Σχεδόν χωρίς καμία αλλαγή.

Οπότε δεν υπάρχει κανόνας. Δουλεύω πολύ τις ιστορίες και τα κείμενα μέχρι να είμαι καλυμμένη η ίδια, μέχρι να πω: “Ναι, εδώ είμαστε, μου αρέσει το αποτέλεσμα!”

Υπάρχει κάτι που διακρίνεις σε άλλα παιδικά βιβλία και εσύ το αποφεύγεις; Αν ναι, ποιο είναι αυτό;

Κοίτα, κάθε βιβλίο έχει τον δικό του λόγο ύπαρξης και κάθε συγγραφέας τον δικό του τρόπο γραφής και χαρακτήρα. Αυτό που αποφεύγω είναι αυτό που είπα και παραπάνω, τον διδακτισμό. Μπορεί μια ιστορία να αφήνει ένα σπουδαίο μήνυμα αλλά θεωρώ πολύ σημαντικό αυτό να γίνεται τόσο διακριτικά που να μην το αντιλαμβάνεται εκείνη τη στιγμή ο αναγνώστης. Να παίρνει το μήνυμα (αν υπάρχει) μέσα από την ιστορία, χωρίς να νιώθει ότι ο συγγραφέας προσπαθεί να του το δώσει με το ζόρι.

Το επόμενο βιβλίο σου θα είναι πάλι παιδικό ή σκέφτεσαι να δοκιμάσεις και κάποιο άλλο είδος;

Τα δύο επόμενα βιβλία ετοιμάζονται και είναι παιδικά. Μέχρι στιγμής δεν μου έχει βγει η ανάγκη να γράψω κάποιο άλλο είδος. Και, για να πω την αλήθεια, δεν νομίζω ότι θα μου βγει ούτε αργότερα. Μια χαρά συνεννοούμαι και απολαμβάνω την αλληλεπίδραση με τα παιδιά.

Εδώ λέω να μείνω.

Τάνια, σ’ ευχαριστούμε πολύ και σου εύχομαστε να έχεις κάθε επιτυχία.

Τα βιβλία της Τάνιας τα βρίσκετε εδώ και εδώ.